Oral and Maxillofacial Surgery Sri Lanka

කටේ පිළිකා ලිපි අංක 3

කටේ පිළිකා වල⁣ට කරන ශල්‍යකර්ම මොනවාද

කලින් ලිපි වලින් අපි කතා කරපු විදියට පිළිකාවක් සොයාගෙන, ඒකෙ අවස්ථාව (Stage) සොයාගෙන, රෝගි⁣යාගේ සාමාන්‍ය සෞඛ්‍ය තත්වය පරීක්ෂණ වලින් පස්සෙ තීරණය කරනව අවශ්‍ය ප්‍රතිකාරය. තීරණය ශල්‍යකර්ම නම්, කටේ පිළිකා වලට කරන ශල්‍යකර්මය බෙදන්න පුළුවන් පියවර කීපයකට.

1.ප්‍රාථමික පිළිකාව ඉවත් කිරීම ( Resection)
2. ගෙල විච්ජේදනය ( Neck Dissection)
3. පටක ප්‍රතිනිර්මාණය (Reconstruction)

බොහෝ විට මේ පියවර තුනම එකම වෙලාවෙදි සිදු කරනව

ප්‍රාථමික පිළිකාව තියෙන ස්ථානය අනුව ඉවත් කිරීම ශල්‍යකර්ම වෙනස් වෙනව. කටේ පිළිකා තියෙන්න පුළුවන් තැන් තමයි

1. දිව (Tongue)
2. තොල් (Lip)
3. කම්මුල් (cheek)
4. යටි හණුව (Mandible)
5. උඩ හනුව (Maxilla)
6. මෘදු තල්ල (Soft Palate)
7. මුඛය පතුල (Floor of Mouth)

පිළිකා ඉවත් කරද්දි පිළිකා තුවාලයට වටෙන් තියන සාමාන්‍ය පටක සෙන්ටිමීටරයක් පමණ ඉවත් කරනව, එහෙම කරන්නෙ සෛලීය මට්ටමේ පිළිකාව ඉවත් උනා කියන එක තහවුරු කරගන්න. මේ වෙලාවෙදි පිළිකාව තියන තැන අනුව ඉවත් කරන පටක වෙනස් වෙනව.

උදාහරණයක් විදියට යටි හනුව ට සම්බන්ධ පිළිකාවක් නම් හනුවම හෝ කොටසක් ඉවත් කරන්න සිද්ධ වෙනව.

ගෙල විච්ජේදනය

ගෙල විච්ජේදනය කියන්නෙ, බෙල්ලෙ තියන පිළිකාව පැතිරිය හැකි හෝ පිළිකාව පැතිරුණු වසා ගැටිති සහිත පටකය ඉවත් කිරීම. මේ ශල්‍යකර්මය ඉතා සියුම් සහ සංකීර්ණ ශල්‍යකර්මයක්. ඒකට හේතුව තමයි බෙල්ල ආශ්‍රිතව තියෙන වැදගත් රුධිර වාහිනී ස්නායු ඇතුළු කොටස් ආරක්ෂා කරමින් තමයි ශල්‍ය වෛද්‍යවරයා මේ සැත්කම සිදුකළ යුත්තෙ. පිලිකාවෙ තත්වය අනුව ගෙල විච්ජේදනය ආකාර කිහිපයක් තියනව.

1. Selective neck dissection
2. Radical or Modified radical neck dissection

Selective neck dissection කියන ශල්‍යකර්මයේදී වසාගැටිති සහිත මේද පටකය හැරුනම වෙන කිසිම ස්නායුවක් මාංශ පෙශියක් ඉවත් කිරීමක් සිදු වෙන්නෙ නැහැ. නමුත් Radical /Modified radical වලදි පිළිකා පැතිරීම අනුව ඇතැම් රුධිර වාහිනී, ස්නායු සහ මාස පේශිත් ඉවත් කිරීම සිදු වෙනව.

ප්‍රතිනිර්මාණය (Reconstruction)

ප්‍රාථමික පිලිකාව ඉවත් කරද්දි ඇතිවන මෘදු පටක සිදුර/නැතිනම් අස්ථි අඩුව/ තල්ලේ ඇතිවන සිදුර/ දිවේ ඇතිවෙන අඩුව නැවත අදාළ පටකයෙන්ම සකස් කල යුතුයි. ඒකට හේතුව තමයි ශරීරයේ අන් තැනකට වඩා මුහුණ ගෙල හනු ආශ්‍රිත කොටස ව්‍යුහ විද්‍යාත්මකව සංකීර්ණ බව සහ ආහාර අනුභවය, කථනය, ශ්වසනය ආදී වැදගත් කර්ව්‍යන් ගොඩක් මේ පටක වලින් සිදු වෙන එක. මේ සෑම දේකටම වඩා මුහුණ කියන්නෙ කෙනෙකුගෙ අනන්‍යතාවය.

ඉතින් මුඛ හනු මුහුණ සම්බන්ධ ශල්‍යවෛද්‍යවරු විදියට අපිට මේ පටක ප්‍රතිනිර්මාණය පිලිබඳ දැනුම අත්‍යාවශ්‍යයි. මෙහිදි අපි පටක බද්ධයන් සිදු කරනව. අවශ්‍යතා අනුව ප්‍රතිනිර්මාණය කොටස් කීපයකට බෙදන්න පුළුවන්

1. පටක බද්ධ කිරීමකින් තොරව මැසීම (Primary Closure)
2. ආසන්න පටක බද්ධ කිරීම (Local Flaps)
2. ආසන්න කලාපයෙන් පටක බද්ධය (Regional Flaps)
4. නිදහස් පටක බද්ධය (Free tissue transfer)

ඊලඟ ලිපියෙන් මේ පටක බද්ධයන් ගැන කතා කරමු

සංකල්ප යූ ගමගේ
මුඛ හනු හා මුහුන පිලිබඳ විශේෂඥ ශල්‍ය වෛද්‍ය
උතුරු කොලඹ ශික්ෂණ රෝහල, රාගම.

Viewer discretion is advised, Educational content

ලිපි අංක2

කටේ පිළිකා තුවාල මොන වගේද?

කලින් ලිපියෙන් අපි කතා ක⁣ලේ කටේ එන පූර්ව පිලිකා ලක්ෂණ ගැන. අද කතා කරන්නෙ කටේ පිළිකාවක් මොන වගේ ලක්ෂණ ද පෙන්වන්නෙ, ඒව අඳුරගන්නෙ කොහොමද කියල.

කටේ එන පිළිකා, පූර්ව පිළිකා ලක්ෂණ එකකට හෝ කිහිපයකට පස්සෙ එන්න පුළුවන්, එහෙම නැතිනම් ඒ මොනවත්ම නැතිව එකපාර එන්නත් පුළුවන්. හැබැයි කටේ පිළිකාවත් එන්නෙ නිකංම නෙවෙයිනෙ, හැමෝම දන්න විදියට බුලත්විට කන, දුම් බොන හෝ මත්පැන් අධික ලෙස බොන අයටයි.

කටේ එන පිළිකාවක් දකින්න පුළුවන් ආකාර තමයි,

1. සුව නොවන තුවාලයක්
2. දිගටම පවතින රතු ළපයක්
3. කුඩා පැල්මක් වගේ තුවාලයක්
4. කට ඇතු⁣ලෙ කොටසක ඇතිවෙන ඝන වීමක්
5. හදිසියේ ඇතිවන දත් සෙලවීමක්
6. කෘතිම දත් ඇඳි හදිසියේ බුරුල් වීමක්

සාමාන්‍යයෙන් කටේ ඇතිවෙන සුවවෙන තුවාල සුලබ තත්වයක්. හැබැයි ⁣ඒ බහුතරයක් තුවාල සති දෙකක් වගේ ඇතුලත සුව වෙනව.( සමහර ඒව මාසයක් විතර තියෙන්නත් පුළුවන්)

හැබැයි පිළිකා තුවාල සුව වෙන්නෙ නෑ, ප්‍රමාණය එන්න එන්නම විශාල වෙනව, ගොඩ වෙලාවට වේදනාවක් දැනෙන්නෙ නෑ. සමහර අයට දැවිල්ලක් දැනෙන්න පුළුවන්. හැබැයි කල් ගත වෙද්දි ඉතාම තද වේදනාවක් ඇතිවෙනව විශේෂයෙන්ම දිවේ ඇතිවන තුවාල වලට.

උඩ කියපු විදියෙ ලක්ෂණ සහිත තුවාලයක්, ඝන වීමක්, පැල්මක්, රතු ළපයක් තියනවනම්, ඉක්මනින් දන්ත වෛද්‍යවරයකුට පෙන්වගන්න. එයාල මේ තත්ව අදුනගන්න පුහුණුව ලබල තියෙන්නෙ. පිළිකා තුවාලයක් කියල සැකයිනම් ඔයාලට යොමු කිරීමෙ ලිපියක් දේවි ලඟම තියන මුඛ හණු සහ මුහුණ සායනයට. එතනදි විශේෂඥ වෛද්‍යවරයෙක්ගෙ පරීක්ෂාවෙන් පස්සෙ අවශ්‍යය නම් පටක පරීක්ෂණයක් සිදු කරාවි.

පටක පරීක්ෂණ ප්‍රතිඵල අනුව, ඒක පිළිකා තුවාලයක් නම් දෙවැනි පියවර තමයි පිළිකාව පවතින තත්වය තේරුම් ගැනීම මේකට Staging කියල කියන්නෙ. ඒකට CT පරීක්ෂණයක්/ MRI Scan/ අතිධ්වනි ස්කෑන් (Ultra sound scan) එකක් යන පරීක්ෂණ අතුරින් එකක් හෝ කිහිපයක් කරන්න පුළුවන්.

එතනදි මූලික පිළික⁣ා තුවාලය කොච්චර විශාලද, ආසන්න අනිත් පටකවලට කොච්චර පැතිරිලාද, බෙල්ලෙ කුද්දැටි වලට පැතිරිලාද, පෙනහලු ආදී අවයව වලට පැතිරිලාද යන අදහස ශල්‍ය වෛද්‍යවරයා ලබා ගන්නව.

පස්සෙ අවශ්‍යතා අනුව වෛද්‍ය මණ්ඩලයකට ⁣(Multi-Disciplinary Team) යොමුකරල ප්‍රතිකාර තීරනය කරනව. ප්‍රතිකාර ආකාර විදියට පහළ සඳහන් ප්‍රතිකාර විධි තියනව,

1. ශල්‍යකර්ම
2. ශල්‍යකර්මය සහ පසුව විකිරණ ප්‍රතිකාර
3. කීමො ප්‍රතිකාරයෙන් පසු ශල්‍යකර්ම ඉන්පසුව විකිරණ ප්‍රතිකාර
4. සහන සත්කාර Palliative Care (සුවකල නොහැකි ලෙස නිගමයෙන් පසුව)

මේ ප්‍රතිකාර ගැන ඉදිරි ලිපියෙන් කතා කරමු

සංකල්ප යූ ගමගේ
මුඛ හනු හා මුහුණ පිලිබඳ විශේෂඥ ශල්‍ය වෛද්‍ය

කටේ පිළිකා ගැන

ලංකාවේ දිනකට පිළිකා රෝගීන් 100 ක් විතර සොයා ගන්නව කියල ඊයෙ මාධ්‍ය හමුවක කියනව දැක්ක. මේ පිළිකා අතරින් පිරිමින් අතර බහුලම පිළිකාව වන මුඛ පිළිකාවට ප්‍රතිකාර කරන ශල්‍ය වෛද්‍යවරයෙක් නිසා, මොනෙව හරි ලියන්න ඕන කියල හිතුන. නිකමට මගේ ශල්‍යකර්ම වල දත්ත පරීක්ෂා කරොත් කෙනෙකුට පේන්න පුළුවන් මුලු කාලයෙන් 70% වත් මම ශල්‍යකර්ම කරල තියෙන්⁣නෙ පිළිකා රෝගීන්ට.

මුඛය ආශ්‍රිත ව හැදෙන පිළිකා මෙච්චර බහුල ඇයි.?

මුඛ පිලිකා වලට හේතුව හැමෝම දන්න බුලත් විට සැපීම, දුම් පානය වගේම අධික මත්පැන් පානය. කෑම වල පිලිකා කාරක ගැන කතා කරන ගොඩක් අය පුවක් වල පිලිකාකාරක තියනව කියල පිලිගන්නෙ නැති තරමට ඒක අපේ සමාජයේ සාමාන්‍යය දෙයක්.

මුඛ පිළිකා එකපාර එනවද? ගොඩක් වෙලාවට එහෙම නෑ ඒව එන්න කලින් මූලික ලක්ෂණ පෙන්නනව.

මොනවද ඒ මූලික ලක්ෂණ.

1. කටේ එන ඉවත් කරන්න බැරි සුදු පාට ලප (Leukoplakia)

2.රතුපාට ලප (Erythroplakia)

3. කටේ ශ්ලේෂ්මලය ඝන වීම සහ කට දැවිල්ල (Oral Submucous Fibrosis) වගේ තත්ව

කට කියන්නෙ තමන්ට තනියම බලාගන්න පුලුවන් තැනක් නිසා හොඳම දේ තමයි සතියට පාරක් වත් තමන්ම බලල, මේ උඩ තියන වගේ තත්ව තියනවනම් දන්ත වෛද්‍යවරයෙකුට කියල කට බලවගන්න එක. (පින්තූර ටිකක් අමුනන්නම්)

දන්ත වෛද්‍යවරයා සැක සහිත තත්වයක් තියනවනම් මුඛ හනු සහ මුහුණ ශල්‍යකර්ම සායනයකට (Oral and Maxillofacial Surgery clinic) එකකට යොමු කරාවි. එහේදි විශේෂඥ වෛද්‍යවරයෙක් පරීක්ෂා කරල අවශ්‍ය නම් පටක පරීක්ෂණ කරල රෝග විනිශ්චය කරාවි, අවශ්‍ය ප්‍රතිකාර සූදානම් කරාවි.

පටක පරීක්ෂණ ප්‍රතිඵල වලින් කියවේවි ඔයාට පිළිකාවක් තියද, නැති නම් මූලික පිළිකා තත්වය කොයිතරම් පිලිකා තත්වයට ආසන්නද කියන එක. ඒ අනුව ප්‍රතිකාර කෙරේවි.

ලංකාවේ අපිට තියන අවාසනාවන්තම තත්වය තමයි, මේ ලෙඩ්ඩු පරක්කු වෙලා පිලිකා තත්වය සෑහෙන්න ලොකු උනාම වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර වලට යොමු වෙන එක. ඒ වෙද්දි ප්‍රතිකාර ක්‍රම සීමා සහිතයි ඒ වගේම සුව කිරීම කියන එක තරමක් අපහසුයි සහ ශල්‍ය ප්‍රතිකාර වලට විශාල වලාවක් ගතවෙනව.

ඊලඟ කොටස - කටේ පිලිකා මොන විදියද

සංකල්ප යූ ගමගේ
මුඛ හනු හා මුහුණ පිලිබඳ විශේෂඥ ශල්‍ය වෛද්‍ය
උතුරු කොලඹ ශික්ෂණ රෝහල, රාගම.