Gyan Vigyan Yatra

🌕 आज होलीको साँझ: नेपालमा खण्डग्रास चन्द्र ग्रहण! 🌕
​नमस्ते विज्ञान प्रेमीहरू! आज २०८२ फागुन १९ (मार्च ३, २०२६), फागु पूर्णिमा अर्थात् होलीको पावन अवसरमा आकाशमा एउटा अद्भुत खगोलीय दृश्य देखिँदैछ। आज नेपालबाट खण्डग्रास चन्द्र ग्रहण अवलोकन गर्न सकिनेछ।
​होलीको रङ्गसँगै प्रकृतिले देखाउने यो अनौठो खेलको बारेमा केही रोचक तथ्यहरू जानौँ:
​१. ग्रहणको समय (नेपाली समय अनुसार):
​नेपालमा चन्द्रमा उदाउँदा नै ग्रहण लागिसकेको हुनेछ, त्यसैले हामीले 'ग्रस्तास्त' (ग्रहण लागेकै अवस्थामा उदाएको) चन्द्रमा देख्नेछौँ।
​चन्द्रोदय (Moonrise): साँझ ६:०३ बजे (यही समयदेखि नेपालमा ग्रहण देखिन थाल्छ)
​ग्रहणको मध्य (Maximum): साँझ ६:०६ बजे (यो समयमा चन्द्रमा सबैभन्दा बढी ढाकिएको देखिनेछ)
​ग्रहण समाप्त: साँझ ७:०२ बजे
​कुल अवधि: नेपालमा यो दृश्य लगभग ५९ मिनेट सम्म देखिनेछ।
​२. यो किन विशेष छ?
​दुर्लभ संयोग: होली (पूर्णिमा) को दिन ग्रहण लाग्नु आफैमा एउटा दुर्लभ संयोग हो।
​ब्लड मून (Blood Moon): विश्वका केही भागमा यो 'खग्रास' (पूर्ण) देखिने हुनाले चन्द्रमा गाढा रातो देखिनेछ, जसलाई वैज्ञानिक भाषामा 'ब्लड मून' भनिन्छ। तर नेपालबाट भने यो आंशिक (Partial) मात्र देखिनेछ।
​३. वैज्ञानिक तथ्य: के चन्द्र ग्रहण हानिकारक छ?
​विज्ञानका अनुसार चन्द्र ग्रहण एउटा सामान्य खगोलीय घटना हो। जब पृथ्वी, सूर्य र चन्द्रमाको बीचमा आउँछ र पृथ्वीको छायाँ चन्द्रमामा पर्छ, तब चन्द्र ग्रहण लाग्छ।
​सूर्य ग्रहण जस्तो यसलाई हेर्न कुनै विशेष चश्मा चाहिँदैन।
​तपाईं आफ्नो नाङ्गो आँखाले सुरक्षित रूपमा यो दृश्यको आनन्द लिन सक्नुहुन्छ।
​४. कसरी हेर्ने?
​साँझ ६ बजेपछि आफ्नो घरको छत वा खुल्ला ठाउँबाट पूर्वी क्षितिज (East) तर्फ हेर्नुहोस्। चन्द्रमा उदाउँदा नै यसको केही भाग छायाँले ढाकिएको र रङ्गीन देखिनेछ।
​तपाईं आजको यो खगोलीय दृश्य हेर्न कत्तिको उत्साहित हुनुहुन्छ? आफ्नो सहरको नाम कमेन्ट गर्नुहोला र यो जानकारी आफ्ना साथीहरूलाई पनि सेयर गर्नुहोस्!
​

🚀 मिसाइल (Missile) भनेको के हो? यसले कसरी काम गर्छ?

​नमस्ते विज्ञान प्रेमीहरू! आज हामी रक्षा प्रविधिको एउटा महत्वपूर्ण पाटो— मिसाइल को बारेमा चर्चा गर्नेछौँ।

​■ १. मिसाइल भनेको के हो?

​सरल भाषामा भन्दा, मिसाइल एक प्रकारको 'स्व-चालित निर्देशित हतियार' (Self-propelled Guided Weapon) हो। यो एउटा यस्तो उड्ने यन्त्र हो, जसमा विस्फोटक पदार्थ भरिएको हुन्छ र यसलाई कुनै निश्चित लक्ष्य (Target) मा प्रहार गर्नका लागि बनाइएको हुन्छ। साधारण रकेट र मिसाइलमा मुख्य फरक यो छ कि मिसाइलमा 'गाइडेन्स सिस्टम' हुन्छ, जसले यसलाई हावामै आफ्नो बाटो परिवर्तन गर्न र लक्ष्य पत्ता लगाउन मद्दत गर्छ।
■ ​२. यसले कसरी काम गर्छ?
​मिसाइलको कार्यप्रणालीलाई मुख्य ४ भागमा बाँड्न सकिन्छ:

● ​प्रोपल्सन सिस्टम (Propulsion System):
यसले मिसाइललाई अगाडि धकेल्ने शक्ति दिन्छ। यसमा ठोस (Solid) वा तरल (Liquid) इन्धन प्रयोग हुने रकेट इन्जिन वा जेट इन्जिन हुन्छ।
● ​गाइडेन्स सिस्टम (Guidance System):
यो मिसाइलको 'मस्तिष्क' हो। यसले सेन्सर, लेजर, वा GPS को प्रयोग गरेर मिसाइल कहाँ जाँदैछ र लक्ष्य कहाँ छ भन्ने कुराको जानकारी दिन्छ।
● ​कन्ट्रोल सिस्टम (Control System):
गाइडेन्स सिस्टमको निर्देशन अनुसार मिसाइलको पखेटा (Fins) हरू हल्लिन्छन् र यसले हावामा आफ्नो दिशा बदल्छ।
● ​वारहेड (Warhead):
यो मिसाइलको अगाडि पट्टि हुने भाग हो, जहाँ विस्फोटक पदार्थ राखिएको हुन्छ। यसले नै लक्ष्यमा पुगेपछि विनाश गर्छ।

■ ​३. के यो परमाणु (Nuclear) हतियार हो ?
यहाँ धेरैमा झुक्काउने प्रश्न छ— मिसाइल आफैमा परमाणु हतियार होइन।
​मिसाइल त एउटा 'वाहक' (Carrier) मात्र हो। यो एउटा गाडी जस्तै हो, जसले विस्फोटक पदार्थ बोक्छ।
​यदि मिसाइलको 'वारहेड' मा सामान्य विस्फोटक (Conventional Explosives) राखिएको छ भने त्यो साधारण मिसाइल भयो।
​यदि त्यसको 'वारहेड' मा परमाणु बम (Nuclear Bomb) राखिएको छ भने त्यसलाई परमाणु मिसाइल (Nuclear-Capable Missile) भनिन्छ।
​त्यसैले, सबै मिसाइल परमाणु हतियार हुँदैनन्, तर मिसाइलको प्रयोग गरेर परमाणु हतियार प्रहार गर्न सकिन्छ।

■ ​४. मिसाइलका प्रकारहरू:
1. ​ब्यालिस्टिक मिसाइल (Ballistic Missile): यो अन्तरिक्षसम्म पुगेर फेरि पृथ्वीमा खस्छ (जस्तै: भारतको अग्नि मिसाइल)।
2. ​क्रुज मिसाइल (Cruise Missile): यो जमिनको नजिकैबाट जहाज जस्तै उड्छ (जस्तै: ब्रह्मोस)।

Note: यो विषय Science and Technology संग संबंधित रहेकोले यसलाई SCIENCE KNOWLEDGE को रुपमा मात्र लिनुहोला।

​तपाईंलाई यो जानकारी कस्तो लाग्यो? कमेन्टमा लेख्नुहोला र यस्तै विज्ञान र प्रविधिका कुराहरू जान्नका लागि हाम्रो पेज 'Gyan Vigyan Yatra' लाई फलो गर्न नबिर्सिनुहोला!
​

■ महान वैज्ञानिक सर् Newton को कथा :-
एक दिन Sir Newton बगैंचामा बसेर सोच्दै थिए। अचानक एउटा स्याउ रूखबाट खस्यो। त्यो सामान्य घटना भए पनि Newton को मनमा ठूलो प्रश्न उठ्यो— "किन स्याउ सिधै तल खस्यो, किन आकाशतिर उडेन?"

त्यसै प्रश्नले उनलाई गुरुत्वाकर्षणको नियम खोज्न प्रेरित गर्‍यो। यही खोजले संसारलाई नयाँ दृष्टिकोण दियो— वस्तुहरू किन तल खस्छन्, ग्रहहरू किन आफ्नो कक्षमा घुम्छन् भन्ने सबै कुरा बुझ्न मद्दत गर्‍यो।

👉 "सामान्य घटनाबाट असामान्य खोज जन्मिन्छ। Newton ले देखेको स्याउले विज्ञानलाई नयाँ दिशा दियो।"

NewtonKoKatha

#spirituality #OSHO #होली #ScienceOfHoli #home #happy