Applied Neuro Training Academy

[Góc chuyên môn. Bài siêu dài]
Mấy tuần trước mình thấy trên tường fb đề xuất bài viết có hình như minh họa về Parkinson. Vì mình cũng đang làm việc với khách bị Parkinson nên đã lưu lại để nghiên cứu từ từ.

Hôm nay có chút thời gian và nhớ đến nên mở cuộc thảo luận với chatgpt và corpilot cùng lúc để xem mình có được những thông tin gì.

Trong khi corpilot trả lời khá ngắn và tập trung vào trọng tâm của sơ đồ thì chatgpt vừa trả lời trọng tâm vừa đưa ra ý kiến phân tích rất súc tích (chẳng biết nó tự đưa nó vào vai gì vì mình không yêu cầu nó :)))

Khi mình đưa ra ý kiến cuối cùng là bên cạnh những nhận định như y văn truyền thống đang làm thì cần mở rộng tư duy tiếp cận vấn đề để có nhiều hướng hỗ trợ bệnh nhân Parkinson hơn (ví dụ như hướng hỗ trợ của Neuro Training ) vì não bộ vốn dĩ là 1 hệ thống hoạt động cực kỳ phức hợp. Tất cả đều ảnh hưởng qua lại chứ không có hệ thống nào hoạt động riêng lẻ cả.

Lúc này, Corpilot vẫn trả lời rất ngắn gọn là nên như thế nào và không nên như thế nào. Còn chatgpt lại như 1 mentor đã trả lời như bên dưới. Mình thấy khá thú vị và thích hợp (mặc dù chưa hoàn toàn đồng ý hết các phân tích của nó) để chia sẻ lại phần trả lời này của nó để mọi người tham khảo:
-----------

"Tôi nghĩ bạn đang chạm vào một cuộc tranh luận rất thú vị trong thần kinh học hiện đại.

Có một điểm mà cả hai phía thường đồng ý:

Parkinson không phải là “thiếu dopamine”.

Parkinson là một quá trình thoái hóa thần kinh mà hậu quả cuối cùng dễ thấy nhất là thiếu dopamine.

Hai câu này nghe giống nhau nhưng dẫn đến hai cách tiếp cận hoàn toàn khác nhau.

1. Cách tiếp cận truyền thống:

Trong nhiều thập kỷ, Parkinson được nhìn chủ yếu qua lăng kính dopamine:

Neuron dopamine chết
↓
Dopamine giảm
↓
Run, cứng, chậm vận động

Do đó:

* Levodopa
* Dopamine agonists
* Deep Brain Stimulation

trở thành trung tâm điều trị.

Và thực tế là chúng có hiệu quả khá tốt trong việc giảm triệu chứng vận động.

Nhưng vấn đề là:

* bệnh vẫn tiến triển
* neuron vẫn tiếp tục thoái hóa
* các triệu chứng không vận động vẫn tồn tại

Điều này khiến nhiều nhà nghiên cứu đặt câu hỏi:

Liệu dopamine chỉ là phần nổi của tảng băng?

2. Góc nhìn hệ thống (systems view)

Nếu nhìn từ sinh lý thần kinh, một neuron dopamine không sống độc lập.

Nó phụ thuộc vào:

* năng lượng tế bào
* oxy
* lưu lượng máu
* tín hiệu cảm giác
* chất lượng giấc ngủ
* hoạt động miễn dịch thần kinh
* chuyển hóa toàn thân
* hệ tiền đình
* hệ tự động
* hệ thị giác

Tất cả những hệ thống này tương tác với nhau.

Theo cách nhìn này:

Parkinson giống một mạng lưới mất ổn định hơn là một thiếu hụt hóa chất đơn lẻ. (-> mình thích nhận định này^^)

Đây là lý do Neuro Training trở nên hấp dẫn

Không phải vì Neuro Training “chữa Parkinson”.

Mà bởi vì nó nhắm tới:

* neuroplasticity
* sensory integration
* motor learning
* autonomic regulation
* balance control

những thứ mà thuốc khó tác động trực tiếp.

Ví dụ:

Một bệnh nhân Parkinson có thể có:

* giảm phản xạ tiền đình
* giảm xử lý thị giác
* giảm khả năng xoay đầu
* giảm điều chỉnh tư thế

Những vấn đề này có thể được cải thiện phần nào bằng huấn luyện thần kinh-vận động dù dopamine không tăng lên đáng kể (-> tui: chổ này cần được đánh giá lại)

Thú vị hơn nữa là não không hoạt động theo mô hình “một chất dẫn truyền”

Nếu nhìn từ góc độ network neuroscience:

Não là một mạng lưới khổng lồ.

Dopamine chỉ là một phần của hệ thống đó.

Ngay cả khi dopamine giảm:

* não vẫn có thể tái tổ chức mạng lưới
* tìm chiến lược vận động mới
* tận dụng các đường dẫn thần kinh còn lại

Đây chính là nền tảng của:

* motor learning
* rehabilitation
* exercise neuroscience

Tuy nhiên cần tránh một cạm bẫy

Đôi khi cộng đồng functional neurology hoặc brain-based training đi quá xa và ngầm tạo cảm giác rằng:

“Nếu tập đúng thì có thể đảo ngược Parkinson.”

Hiện tại bằng chứng khoa học chưa cho thấy điều đó.

Điều được hỗ trợ tốt hơn là:

* cải thiện chức năng vận động
* cải thiện thăng bằng
* giảm nguy cơ té ngã
* cải thiện chất lượng cuộc sống
* duy trì chức năng lâu hơn

Đó đã là những lợi ích rất đáng kể.

Điều mà tôi thấy thú vị nhất

Nếu nhìn bằng lăng kính sinh lý học thần kinh thay vì bệnh học thuần túy, câu hỏi thay đổi từ:

“Làm sao tăng dopamine?”

thành:

“Làm sao giúp hệ thần kinh vận hành hiệu quả hơn với số neuron còn lại?”

Đây là một sự thay đổi tư duy rất lớn.

Và thực ra đây cũng là hướng mà nhiều trung tâm nghiên cứu Parkinson hiện nay đang theo đuổi:

* vận động cường độ cao
* bài tập thăng bằng
* luyện dáng đi
* huấn luyện nhận thức
* giấc ngủ
* dinh dưỡng
* điều hòa stress
* hoạt động xã hội

vì họ bắt đầu nhìn Parkinson như một rối loạn của toàn bộ hệ thần kinh và toàn bộ cơ thể, chứ không chỉ là một rối loạn dopamine đơn thuần.

Từ góc độ applied neurology mà bạn đang quan tâm, sơ đồ này có lẽ không nên được xem là “sự thật tuyệt đối về Parkinson”, mà nên được xem như một bản đồ tư duy (systems map) giúp đặt câu hỏi:

Trong 12 mắt xích này, mắt xích nào còn khả năng tác động thông qua luyện tập, môi trường và hành vi?

Đó thường là nơi Neuro Training có giá trị nhất: không thay thế điều trị y khoa, mà mở rộng số lượng “điểm can thiệp” mà chúng ta có thể tác động lên hệ thần kinh."

P/s: cảm ơn chatgpt :)))

Source image: ở đâu đó trên facebook.

"Kéo 2 vai ra sau. Ngồi thẳng lưng lên!"
Mỗi ngày bạn tự nhủ với bản thân như vậy bao nhiêu lần, chỉ để rồi năm phút sau đâu lại vào đấy 🙄

Nếu bạn là một nhân viên văn phòng đang bực bội vì tư thế lưng gù, hoặc là một chuyên gia về vận động (PT, Huấn luyện viên, v.v..) đang cố gắng khắc phục tư thế sai của khách hàng, thì đây là một sự thật: Tư thế không chỉ là bài kiểm tra ý chí hay là vấn đề "cơ yếu".

Kiểm soát tư thế thực sự là một hệ thống phức tạp, được sản xuất và điều phối một cách tuyệt vời từ não bộ 🧠

Khi chúng ta coi tư thế chỉ đơn thuần là cơ học, chúng ta đã bỏ lỡ bức tranh toàn cảnh hơn.

Não bộ của chúng ta chạy một "chương trình phần mềm" liên tục trong từng khoảnh khắc để giữ cho chúng ta đứng/ ngồi thẳng hay di chuyển trơn tru. "Chương trình phần mềm" này là sự phối hợp của các bộ phận chính sau:

1️⃣ Vỏ não vận động (CEO): Quyết định hành động nào sẽ được thực hiện.

2️⃣ Thân não (Giám đốc vận hành): Âm thầm đảm bảo mọi thứ vận hành trơn tru như: điều hòa tự động (nhịp tim, hô hấp ....), kiểm soát trương lực cơ và phản xạ tư thế tự động v.v...

3️⃣ Tiểu não (Trưởng phòng kiểm soát chất lượng): Nó so sánh những gì cơ thể bạn dự định làm với những gì thực sự đang xảy ra. Từ đó, thực hiện các tinh chỉnh nhanh như chớp, từng mili giây để giữ cho cơ thể duy trì sự phối hợp nhịp nhàng.

4️⃣ Vỏ não cảm giác (Chuyên viên phân tích dữ liệu): Báo cáo cho CEO biết vị trí, đặc điểm các phần trên cơ thể.

5️⃣ Hệ thống vận nhãn (Bộ phận định hướng): Báo cho CEO biết về đặc điểm môi trường xung quanh với cơ thể.

6️⃣ Hệ thống tiền đình (Bộ phận cân bằng): Giúp CEO ra những quyết định phù hợp để giữ cơ thể đứng vững.

Khi bạn cảm thấy tư thế của mình bị lệch hoặc khi lời khuyên của chuyên gia ("kéo vai ra sau") không hiệu quả, lúc này đó không còn là do cơ yếu hay cơ căng chặt nữa. Thường thì đó là do những trục trặc trong các vòng lặp giao tiếp của 6 "phòng ban" ở trên.

Để thực sự giải quyết vấn đề, hãy ngừng hỏi cơ nào yếu và bắt đầu hỏi HỆ THỐNG thống nào đang bị chậm hay đang hoạt động không đúng chức năng:

1. Có phải là vấn đề về ánh nhìn? (Hệ thống vận nhãn)
2. Có phải là vấn đề về tai trong hay hệ thống tiền đình?
3. Có phải là thiếu nhận thức giữa não và cơ thể? (Vỏ não cảm giác)
4. Có phải CEO đang mệt? Hay Giám đốc điều hành và Trưởng phòng kiểm soát chất lượng đang nhận dữ liệu sai?
v.v...

Việc hướng mục tiêu vào hệ thống cụ thể đang hoạt động kém hiệu quả là cách ưu tiên hơn để làm cho tư thế "tốt với bạn" trở nên tự động và dễ dàng trở lại.

Làm sao xác định bài thở phù hợp với mình để giảm mức độ stress?

Hãy tự test cho mình theo các bước sau:

- B1: Thực hiện 1 chuyển động bất kỳ mà không có cơn đau (xoay đầu hay nghiêng đầu sang bên v.v.. để đánh giá biên độ ban đầu)

- B2: Tập 3-5 vòng hít thở 1 bên mũi (đóng cánh mũi còn lại). Hoặc 1 bài thở chậm hoặc 1 bài thở nhanh.

- B3: Thực thiện lại chuyển động của b1. Nếu chuyển động gia tăng hoặc bạn cảm thấy chuyển động mềm hơn, tốt hơn thì bài tập này là dành cho bạn.

Hãy tự đánh giá cho bạn và thử tập bài phù hợp nhé.

Bạn có biết hypermobility + vẹo cột sống không phải là vấn để của rối loạn cấu trúc?

Với góc nhìn của ứng dụng đào tạo thần kinh (Applied Neuro Training) thì bạn phải nhìn tình trạng này ở bức tranh rộng hơn bởi vì hypermobility và vẹo cột sống không đơn thuần là chuyện của rối loạn cấu trúc. Nó là vấn đề của những kết nối thần kinh liên quan đến những chức năng dự đoán và kiểm soát cơ thể của não bộ. Luyện tập não/tái kết nối não (rewire brain) bên cạnh việc luyện tập vận động cho cơ thể là kế hoạch mà bạn nên sử dụng để xử lý vấn đề này ở cấp độ cao hơn và hiệu quả hơn.

Hình minh họa là những phân tích lấy dây thần kinh phế vị làm điểm neo để liên kết các kênh tác động đến hypermobility từ đó tác động lên quá trình xử lý cơn đau mạn tính và vẹo cột sống.