Ayana Factcheck

=============================================================================================================
Jeneetiksii, , fi ,

Dhalatee: Itoophiyaa
Gebisa Ejeta was born in the Ethiopian village of Wollonkomi in 1950. Ijoollummaa isaatti Wiixata hunda godoo maatii isaa kan qoree irraa tolfame dhiisee torban keessa mana barumsaa magaalaa ollaa tokko keessatti argamutti akka baratu maayilii 12 deema, Jimaata gara biyyaatti deebi’a ture. Ejetaan itti fufuun Mana Barumsaa Qonnaa fi Teeknikaa Jimmaa fi Kolleejjii Alemayaatti kan barate yoo ta’u, lamaan isaanii iyyuu Yunivarsiitii Oklahoma State tiin maallaqa mootummaa Ameerikaatiin hundeeffame. Ejetaan bara 1974 gara Ameerikaa kan dhufe Yunivarsiitii Purdue Indiana keessatti horsiisa biqiltootaa fi jeneetiksiitiin PhD isaa hordofuuf ture. Xiyyeeffannaan isaa midhaan midhaan ijoo guutummaa Afrikaa Sahaaraa gadii keessatti daabboo diriiraa, daabboo fi dhugaatii hojjechuuf itti fayyadamu ture. Ejetaan qorannoo Sudaan keessatti dhaabbata bu’aa hin arganne Dhaabbata Qorannoo Midhaan Idil-addunyaa kan Semi-Arid Tropics fi akka piroofeesara Purdue keessatti taasiseen bu’aa hedduu galmeesse. Bara 1980moota keessa gosoota midhaanii walmakaa oomisha guddaa kennan kan Afrikaa keessatti gogiinsa dandamachuu danda’an kan jalqabaa hojjete. Bara 1990moota keessa gosoota midhaanii haaraa kanneen marga paraasitii striga dandamatan hojjete. Ejetaan qorannoo “namoota miliyoona dhibbaan lakkaa’aman Afrikaa Sahaaraa gadiitti wabii nyaataa guddisee” badhaasa nyaataa addunyaa bara 2009, badhaasa Noobeelii nyaataa fi qonnaa jedhamee fudhatamuun badhaafameera. Ejetaan Ejensii Misooma Idil-addunyaa Yunaayitid Isteetis dabalatee dhaabbilee mootummaa idil-addunyaa fi U.S. hedduu gorsaa tureera. Bara 2011 Pirezidaanti Obamaan Boordii Misooma Nyaataa fi Qonnaa Idil-addunyaa keessatti muudaniiru. Purdue keessatti piroofeesara kabajamaa horsiisa biqiltootaa fi jeneetiksii fi qonna idil-addunyaa kan ta’an Ejeta qorannoo midhaanii, akkasumas hojii sanyii midhaanii qonnaan bultoota Afrikaa kuma dhibbaan lakkaa’amaniif raabsuu itti fufaniiru. Akkuma Rooyitarsiif jedhe, “Yeroo tokko tokko hinaaffaa ergamaa kan qabu fakkaachuu danda’a. Dhugumayyuu guddina saayinsii irratti hundaa’e tarkaanfachiisuuf waanan danda’u hunda gochuuf yaaluun sammuu tokko qofa qaba ture.”
Baga gammaddan 🎉