Iqbal Hospital Nathana

ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗੈਸ,ਪੇਟ ਫੁੱਲਣਾ,ਬਦਹਜ਼ਮੀ ਅਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਹੋਮੀਓਪੈਥੀ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦਵਾਈ ਕਾਰਬੋ ਵੈਜ ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ। ਇਹ ਕਿਹੜੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਇਸ ਨੂੰ "ਰੀਵਾਈਵਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੜ੍ਹੋ


ਕਾਰਬੋ ਵੇਜ Carbo_Vegetabilis
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘੱਟ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਦਵਾਈ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ।
ਹੋਮੀਓਪੈਥੀ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਉਪਯੋਗੀ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਾਰਬੋ ਵੈਜ (Carbo Vegetabilis) ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ "ਹੋਮੀਓਪੈਥੀ ਦਾ ਰੀਵਾਈਵਰ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਬੇਹੱਦ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਕਾਰਬੋ ਵੇਜ ਹੈ ਕੀ ?
ਕਾਰਬੋ ਵੇਜ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਕੋਲੇ (Vegetable Charcoal) ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਹੋਮੀਓਪੈਥੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਵਾਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਗੈਸ, ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਅਤੇ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ :
1.ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੈਸ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦਾ ਉੱਪਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਫੁੱਲਣਾ ।
ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਖਾਣ ਨਾਲ ਵੀ ਪੇਟ ਫੁੱਲ ਜਾਣਾ ।
ਡਕਾਰਾਂ ਆਉਣ ਨਾਲ ਆਰਾਮ ਮਿਲਣਾ ।
ਪੇਟ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਾਪਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ ।
ਖਾਣਾ ਹਜ਼ਮ ਨਾ ਹੋਣਾ ।
2.ਬੇਹੱਦ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ।
ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਲੱਗੇ ਕਿ ਤਾਕਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ
ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਥਕਾਵਟ
ਸੁਸਤੀ ਪੈਣਾ ਅਤੇ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਪਏ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ।
3.ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹਵਾ ਦੀ ਲੋੜ
ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ੀ ਹਵਾ ਦੀ ਬਹੁਤ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ ।
ਪੱਖੇ ਜਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਖਿੜਕੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰੇ ।
ਬੰਦ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਘੁੱਟਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ ।
4.ਐਸਿਡਿਟੀ ਅਤੇ ਬਦਹਜ਼ਮੀ ।
ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਲਣ ।
ਖੱਟੇ ਕੌੜੇ ਡਕਾਰ ।
ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ ।
5.ਬਵਾਸੀਰ
ਬਵਾਸੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜਲਣ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ।
ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਾਚਨ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਬਵਾਸੀਰ ।
ਕਾਰਬੋ ਵੇਜ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ?
ਇਹ ਦਵਾਈ ਅਕਸਰ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ:
ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ।
ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਥੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।
ਗੈਸ ਅਤੇ ਬਦਹਜ਼ਮੀ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ।
ਤਾਜ਼ੀ ਹਵਾ ਦੀ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ।
ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨੋਟ :

ਹੋਮੀਓਪੈਥਿਕ ਦਵਾਈ ਦੀ ਚੋਣ ਸਿਰਫ਼ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਪੂਰੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਵਾਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਯੋਗ ਹੋਮੀਓਪੈਥਿਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਡਾਕਟਰ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ BEMS MD Eh
Contact number 098720 19723

ਫੋਟੋ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਦੇ right atrium ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ ਉਹ Sinoatrial node ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ - SA Node ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮਾਇਓਕਾਰਡੀਅਲ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ (myocardial cells) ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੰਢ ਹੈ।
​ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਅੰਗ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੀ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗਤੀ (heart rate) ਨੂੰ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ।
​SA ਨੋਡ ਇੱਕ ਛੋਟੀ, ਅਰਧ-ਚੰਦਰਾਕਾਰ ਸੰਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ ਲਗਭਗ 10-15mm ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਜੇ ਐਟਰੀਅਮ (ਦਿਲ ਦਾ ਉੱਪਰੀ ਸੱਜਾ ਕੱਖ) ਦੀ ਉੱਪਰਲੀ, ਪਿਛਲੀ ਕੰਧ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
​SA ਨੋਡ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਚਾਲਨ (conduction) ਲਈ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨੋਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ:
​ਪੀ-коਸ਼ਿਕਾਵਾਂ (Pacemaker Cells / P-cells): ਇਹ ਨੋਡ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪੀਲੀਆਂ ਅਤੇ ਆਦਿਮ (primitive) ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਹੀ ਅਸਲ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਿੰਗਾੜੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
​ਟ੍ਰਾਂਜ਼ੀਸ਼ਨਲ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ (Transitional Cells): ਇਹ ਨੋਡ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਆਵੇਗ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ SA ਨੋਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਐਟਰੀਅਲ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
​SA ਨੋਡ ਨੂੰ ਜੋ ਗੱਲ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਾਸ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਇਸਦੀ ਆਟੋਮੈਟਿਸਿਟੀ (Automaticity - ਸਵੈ-ਸਫੂਰਤਤਾ)—ਯਾਨੀ ਦਿਮਾਗ਼ ਜਾਂ ਨਾੜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਇਨਪੁਟ ਦੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਆਵੇਗ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਜਨਮਜਾਤ ਸਮਰੱਥਾ।
ਜਿੱਥੇ ਆਮ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਹਰੀ ਉਤੇਜਨਾ ਦੀ ਲੋੜ੍ਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ SA ਨੋਡ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
​ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਕੋਸ਼ਿਕਾ ਝਿੱਲੀ ਦਾ ਵੋਲਟੇਜ (-60 mV) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਦਾ -70mV।
ਇਸਦੇ ਕਾਰਨ ਸੋਡੀਅਮ ਆਇਨ Na^+ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕੋਸ਼ਿਕਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਿਸਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਰਿਸਦਾ ਹੋਇਆ ਸੋਡੀਅਮ ਕੋਸ਼ਿਕਾ ਦੇ ਵੋਲਟੇਜ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਵੱਲ -50 mV ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਚੈਨਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੋਲਟੇਜ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਪਾਜ਼ੀਟਿਵ ਆਇਨ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਵੋਲਟੇਜ -40 mV 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਐਕਸ਼ਨ ਪੋਟੈਂਸ਼ੀਅਲ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬਿਜਲਈ ਸਪਾਈਕ (depolarization) ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੀ ਉਹ "ਚਿੰਗਾਰੀ" ਹੈ ਜੋ ਦਿਲ ਨੂੰ ਧੜਕਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
​ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ (Blood Supply)
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਇਸ ਲਈ SA ਨੋਡ ਦੀਆਂ ਮੈਟਾਬੋਲਿਕ ਮੰਗਾਂ (metabolic demands) ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ ਧਮਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਈਨੋਐਟਰੀਅਲ ਨੋਡਲ ਆਰਟਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਗਭਗ 60% ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਧਮਨੀ ਰਾਈਟ ਕੋਰੋਨਰੀ ਆਰਟਰੀ (RCA) ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ 40% ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਲੈਫਟ ਸਰਕਮਫਲੈਕਸ ਆਰਟਰੀ (LCx) ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
​ਡਾਕਟਰੀ ਮਹੱਤਵ: ਜਦੋਂ ਪੇਸਮੇਕਰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਵੇ
ਵਧਦੀ ਉਮਰ, ਸੱਟ ਜਾਂ ਕੋਰੋਨਰੀ ਆਰਟਰੀ ਡਿਜੀਜ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ SA ਨੋਡ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਣ ਨਾਲ ਸਿਕ ਸਾਈਨਸ ਸਿੰਡਰੋਮ (Sick Sinus Syndrome - SSS) ਨਾਮਕ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ:
ਸਾਈਨਸ ਬ੍ਰੈਡੀਕਾਰਡੀਆ (Sinus Bradycardia): ਨੋਡ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ ਗਤੀ ਨਾਲ (50-60/ਮਿੰਟ ਤੋਂ ਘੱਟ) ਧੜਕਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਥਕਾਵਟ ਜਾਂ ਚੱਕਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸਾਈਨਸ ਅਰੈਸਟ (Sinus Arrest): ਨੋਡ ਕੁਝ ਸੈਕੰਡਾਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੜਕਣ ਬਣਾਉਣਾ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧੜਕਣ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਛਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਟੈਚੀ-ਬ੍ਰੈਡੀ ਸਿੰਡਰੋਮ (Tachy-Brady Syndrome): ਦਿਲ ਅਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ ਧੜਕਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ SA ਨੋਡ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿਲ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜ਼ੂਦ ਬੈਕਅੱਪ ਪੇਸਮੇਕਰ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ AV ਨੋਡ) ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਕੇਵਲ 40-60 ਧੜਕਣ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ ਦੀ ਹੌਲੀ ਗਤੀ ਹੀ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਟੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਪੇਸਮੇਕਰ (Artificial Pacemaker) ਨੂੰ ਸਰਜਰੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ SA ਨੋਡ ਦਾ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲ ਸਕੇ।

ਡਾਕਟਰ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ BEMS MD Eh
ਸੰਪਰਕ ਨੰਬਰ 098720 19723

🌾 ਕੀ ਕਣਕ ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ? 🌾
​ਅਸੀਂ ਇਨਸਾਨ ਲਗਭਗ 2 ਲੱਖ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਕਣਕ ਸਾਡੀ ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 5 ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਈ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਹਜ਼ਮ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ।
​ਪਰ ਅੱਜ ਦੀ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਕਣਕ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ! ਵਧਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਏ ਨਵੇਂ ਅਨੁਵੰਸ਼ਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ (Genetic experiments) ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜ਼ੂਦ ਗਲੂਟਨ (Gluten) ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
​ਇਹ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਆਧੁਨਿਕ ਗਲੂਟਨ ਸਾਡੀਆਂ ਅੰਤੜੀਆਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਿਵੇਂ ਬਿਮਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਆਓ ਦੇਖੀਏ ਕੁਝ ਅਹਿਮ ਤੱਥ:
​🛑 ਪਾਚਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ (Proline): ਆਧੁਨਿਕ ਗਲੂਟਨ ਵਿੱਚ 'ਪ੍ਰੋਲੀਨ' ਨਾਮਕ ਐਮੀਨੋ ਐਸਿਡ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਇਸ ਸਖ਼ਤ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੋੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਅਣਪਚੇ ਕਣ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਸੋਜ਼ (Inflammation) ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
​🛑 ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਭੜਕਣਾ (ATIs): ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਕਾਰਨ ਕਣਕ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰੋਟੀਨ (ATIs) ਵਧ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਭੜਕਾ ਕੇ ਲੀਕੀ ਗਟ (Leaky Gut) ਅਤੇ ਇਰੀਟੇਬਲ ਬਾਊਲ ਸਿੰਡਰੋਮ (IBS) ਵਰਗੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
​🛑 ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਕਮੀ: ਇਹ ਗਲੂਟਨ ਸਾਡੀਆਂ ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸੇ 'ਵਿਲੀ' (Villi - ਜੋ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚੋਂ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ ਸੋਖਦੇ ਹਨ) ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਸਪਾਟ (Flattened) ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਧੀਆ ਖਾਣ 'ਤੇ ਵੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵਿਟਾਮਿਨ ਤੇ ਮਿਨਰਲਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਕਮੀ (Anemia) ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
​💡 ਪਰ ਕੀ ਸੱਚਮੁੱਚ 90% ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਣਕ ਤੋਂ ਐਲਰਜੀ ਹੈ? (ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੱਚਾਈ)
​ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਮੁਤਾਬਕ ਅਸਲ 'ਸੀਲਿਏਕ ਬਿਮਾਰੀ' ਜਾਂ ਗੰਭੀਰ ਐਲਰਜੀ 100 ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 1 ਤੋਂ 6 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਅੱਜ ਸਭ ਦਾ ਪੇਟ ਕਿਉਂ ਖ਼ਰਾਬ ਹੈ?
​1️⃣ ਅਸੀਂ ਸਾਬਤ ਕਣਕ (Whole Wheat) ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਿਫਾਇਨਡ ਮੈਦਾ ਅਤੇ ਫਾਸਟ-ਫੂਡ ਖਾ ਰਹੇ ਹਾਂ।
2️⃣ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਾਂਗ ਆਟੇ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਖਮੀਰ (Ferment) ਕਰਕੇ ਰੋਟੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਗਲੂਟਨ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੋੜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਸੀ।
​ਸਮੱਸਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਅਨਾਜ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਸਾਡੀ ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਅਤੇ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਓ ਅਤੇ ਮਿਲਟਸ (ਬਾਜਰਾ, ਜਵਾਰ, ਰਾਗੀ) ਵਰਗੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਅਨਾਜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਥਾਂ ਦਿਓ!
​💬 ਤੁਹਾਡਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੀ ਤਜਰਬਾ ਹੈ? ਕੀ ਕਣਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘਟਾਉਣ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਪੇਟ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਮਿਲਿਆ? ਕਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ!
ਡਾਕਟਰ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ BEMS MD Eh
ਸੰਪਰਕ ਨੰਬਰ 098720 19723

ਮਨੁੱਖੀ ਚਮੜੀ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਵਿਟਿਲਿਗੋ (ਫੁਲਵਹਿਰੀ) ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਆਧਾਰ

​ਮਨੁੱਖੀ ਚਮੜੀ ਦੀ ਬਣਤਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ (ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ) 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਜ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ:
​ਕੈਰਾਟੀਨੋਸਾਈਟਸ (Keratinocytes): ਚਮੜੀ ਦੇ ਕੁੱਲ ਸੈੱਲਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ 90% ਹਿੱਸਾ ਕੈਰਾਟੀਨੋਸਾਈਟਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਐਪੀਡਰਮਿਸ (ਚਮੜੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਪਰਤ) ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੈੱਲ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਜਲ-ਰੋਧਕ (Waterproof) ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਜੀਵਾਣੂਆਂ (Pathogens) ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸੈੱਲ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਅਲਟਰਾਵਾਇਲਟ (UV) ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
​ਮੇਲੈਨੋਸਾਈਟਸ (Melanocytes): UV ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਮੇਲੈਨੋਸਾਈਟਸ ਨਾਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੈੱਲ ਮੌਜ਼ੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚਮੜੀ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦਾ ਲਗਭਗ 8% ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜ 'ਮੇਲਾਨਿਨ' (Melanin) ਨਾਮਕ ਪਿਗਮੈਂਟ (ਰੰਗਦਾਰ ਤੱਤ) ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਮੇਲਾਨਿਨ ਕੈਰਾਟੀਨੋਸਾਈਟਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਘੇਰਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚਮੜੀ ਨੂੰ UV ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਰੰਗ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
​ਵਿਟਿਲਿਗੋ (Vitiligo) ਦਾ ਪੈਥੋਲੋਜੀਕਲ ਕਾਰਨ:
​ਵਿਟਿਲਿਗੋ ਜਾਂ ਫੁਲਵਹਿਰੀ (Leucoderma) ਨਾਮਕ ਚਮੜੀ ਰੋਗ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੇਲੈਨੋਸਾਈਟ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾਲ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ:
​ਆਟੋਇਮਿਊਨ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ (Autoimmune Response): ਇਹ ਇੱਕ ਆਟੋਇਮਿਊਨ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦਾ ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ (ਰੋਗ-ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਤੰਤਰ) ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

​T-Cells ਦਾ ਹਮਲਾ: ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਟੀ-ਸੈੱਲ (T-cells) ਮੇਲੈਨੋਸਾਈਟਸ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਜਾਂ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਤੱਤ (Foreign bodies) ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਟੀ-ਸੈੱਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਹਤਮੰਦ ਮੇਲੈਨੋਸਾਈਟ ਸੈੱਲਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
​ਚਮੜੀ ਦਾ ਰੰਗਹੀਣ ਹੋਣਾ (Depigmentation): ਇਸ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੇਲੈਨੋਸਾਈਟਸ ਅਤੇ ਮੇਲਾਨਿਨ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿਗਮੈਂਟ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਦੀ UV ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਚਮੜੀ ਆਪਣਾ ਕੁਦਰਤੀ ਰੰਗ ਗੁਆ ਬੈਠਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਚਿੱਟੇ ਦਾਗ਼ ਉੱਭਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਡਾਕਟਰ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ BEMS MD Eh
Iqbal hospital Nathana
Contact 098720 19723

Dr Iqbal Singh BEMS MD Eh


ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਜ਼ਿਆਦਾ (Polyhydramnios)
​ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਪੌਲੀਹਾਈਡ੍ਰਾਮਨਿਓਸ (Polyhydramnios) ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇਦਾਨੀ (uterus) ਵਿੱਚ ਐਮਨਿਓਟਿਕ ਦ੍ਰਵ (amniotic fluid) — ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਆਤਮਕ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਜੋ ਬੱਚੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਦਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
​ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਬੱਚਾ ਇਸ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਗਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਮਾਤਰਾ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਇਹ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ 1% ਤੋਂ 2% ਗਰਭ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਖ਼ਬਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲੇ ਹਲਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵਾਧੂ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
​ਕਾਰਨ:-

1.​ਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੂਗਰ (Diabetes): ਜੇਕਰ ਮਾਂ ਨੂੰ ਜੈਸਟੇਸ਼ਨਲ (gestational) ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਗਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਉੱਚ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ (high blood sugar) ਦਾ ਪੱਧਰ ਬੱਚੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੱਚਾ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਿਸ਼ਾਬ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਐਮਨਿਓਟਿਕ ਥੈਲੀ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

2.​ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ: ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬੱਚਾ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਪੀਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸਥਿਤੀ, ਤੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨਿਕ (neurological) ਸਮੱਸਿਆ, ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੈਸਟ੍ਰੋਇੰਟੇਸਟਾਈਨਲ (GI) ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੋੜੀਂਦਾ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਨਹੀਂ ਨਿਗਲ ਸਕਣਗੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਜਮ੍ਹਾਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

3.​ਟਵਿਨ-ਟੂ-ਟਵਿਨ ਟ੍ਰਾਂਸਫਿਊਜ਼ਨ ਸਿੰਡਰੋਮ (TTTS): ਜੁੜਵਾਂ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ (identical twins) ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਾਂਝੀ ਗਰਭਨਾਲ (shared placenta) ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਿਸ਼ਾਬ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
​ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਅਨੀਮੀਆ ਜਾਂ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ: ਕੁਝ ਜਮਾਂਦਰੂ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਜਾਂ ਬਲੱਡ ਗਰੁੱਪ ਦੀਆਂ ਅਸੰਗਤਤਾਵਾਂ (ਜਿਵੇਂ Rh ਰੋਗ) ਬੱਚੇ ਦੇ ਦਿਲ 'ਤੇ ਵਾਧੂ ਦਬਾਅ ਪਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

​ਲੱਛਣ:-

1.​ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ਼।
​ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਸਾਅ, ਭਾਰੀਪਨ ਜਾਂ ਬੇਚੈਨੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ।
​ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ, ਲੱਤਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਜ।
​ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦਾ ਆਕਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡਾ ਹੋਣਾ।

​ਖਤਰੇ (ਜੋਖ਼ਮ):-

​ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਣੇਪਾ (Preterm Labor): ਵਾਧੂ ਖਿਚਾਅ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮ ਦੇਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
​ਪਾਣੀ ਦੀ ਥੈਲੀ ਦਾ ਜਲਦੀ ਫਟਣਾ (Premature Rupture of Membranes - PROM): ਵਾਧੂ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਦੀ ਥੈਲੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫਟਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
​ਅੰਬਿਲਿਕਲ ਕੌਰਡ ਪ੍ਰੋਲੈਪਸ (Umbilical Cord Prolapse): ਜੇਕਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਥੈਲੀ ਅਚਾਨਕ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਫਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਹਾਅ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਗਰਭਨਾਲ (umbilical cord) ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਵਿਕਸ (cervix) ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਧੱਕ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਹੈ।
​ਜਣੇਪੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖ਼ੂਨ ਵਗਣਾ (Postpartum Hemorrhage): ਕਿਉਂਕਿ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਿੱਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖ਼ੂਨ ਵਗਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁੰਗੜਨ (contract) ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਡਾਕਟਰ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ
ਇਕਬਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਨਥਾਣਾ
ਸੰਪਰਕ ਨੰਬਰ 098720 19723

ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਜਾਂ ਸਫ਼ੇਦ ਮੋਤੀਆ (Cataract) ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਲੈਂਜ਼ ਦਾ ਧੁੰਦਲਾ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਸਾਫ਼ ਖਿੜਕੀ 'ਤੇ ਕੋਹਰਾ ਜੰਮ ਜਾਣ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਧੁੰਦਲਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਹੋਣ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਧੁੰਦਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਪਰ ਸਰਜਰੀ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਵ ਹੈ।

​ਸਾਡੀ ਅੱਖ ਦਾ ਲੈਂਜ਼ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਫ਼, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ crystal clear ਬਣਾਵਟ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲਹੂ-ਹੀਣ ਮਤਲਬ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖ਼ੂਨ ਦੀ supply ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਤਮ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਵਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੈਂਜ਼ ਦੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਬਣੀ ਰਹੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ Crystallins ਬੋਲਦੇ ਹਨ।
ਉਮਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ protein ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਅੰਡੇ ਨੂੰ ਉਬਾਲਣ 'ਤੇ ਉਹ ਠੋਸ ਸਫੇਦ ਰੂਪ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜ ਕੇ ਸਫੇਦ ਗੁੱਛੇ (Aggregates) ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਲੰਘ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀ।
​ਸ਼ੂਗਰ ਵਰਗੇ ਰੋਗ ਵਿੱਚ lens ਦਾ ਗਲੂਕੋਜ਼ sorbitol ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਪਾਣੀ lens ਦੇ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ lens ਸੁੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਮਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਪੀਲਾਪਨ ਵੀ ਲੈਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਫੋਟੋ normal, crystal clear lens ਦੀ ਸਮਝਣ ਲਈ ਮੈਂ ਪਾ ਦਿਆਂਗਾ।

​ਕਾਰਨ:-
​ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਕਸਰ ਉਮਰ, ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਕਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਰੁਝਾਨਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:
1.​ਉਮਰ ਵਧਣ ਦੇ ਨਾਲ ਲੈਂਜ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਟੁੱਟਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੁੱਛੇ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕਿਸਮ ਹੈ।
2.​ ਸ਼ੂਗਰ (Diabetes) ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ੂਗਰ ਪੱਧਰ ਲੈਂਜ਼ ਵਿੱਚ 'ਸੋਰਬਿਟੋਲ' (Sorbitol) ਦੇ ਜਮ੍ਹਾ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
3.​ਦਵਾਈਆਂ: ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਟੀਰੌਇਡ (Corticosteroids) ਦੀ ਵਰਤੋਂ।
4.​ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਲੈਂਜ਼ ਦੇ ਤੰਤੂ (fibers) ਤੁਰੰਤ ਜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
5.​ਜਨਮਜਾਤ (Congenital):
6.​ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਪਰਾਬੈਂਗਣੀ (UV) ਵਿਕਿਰਣਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਹਿਣਾ।
7.​ ਸਿਗਰਟ ਬੀੜੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ।
​ਇਰਾਜ : ਮੋਤੀਆਬਿੰਦ ਨੂੰ ਦਵਾਈਆਂ ਜਾਂ ਐਨਕਾਂ ਨਾਲ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਆਧੁਨਿਕ ਫੇਕੋਇਮਲਸੀਫਿਕੇਸ਼ਨ (Phacoemulsification) ਸਰਜਰੀ ਰਾਹੀਂ ਧੁੰਦਲੇ ਲੈਂਜ਼ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਫ਼ ਬਣਾਉਟੀ ਇੰਟਰਾਓਕੂਲਰ ਲੈਂਜ਼ (IOL) ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਫਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ।
ਡਾਕਟਰ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ BEMS MD Eh
ਇਕਬਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਨਥਾਣਾ

ਪਿੱਤੇ ਦੀਆਂ ਪੱਥਰੀਆਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮਿਲੋ ਡਾਕਟਰ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ BEMS MD Eh
ਇਕਬਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਨਥਾਣਾ
ਸੰਪਰਕ ਨੰਬਰ 098720 19723

ਪਿੱਤੇ ਦੀ ਪੱਥਰੀ (Gallstones ਜਾਂ Cholelithiasis) ਬਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਾਫ਼ੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿੱਤ (bile) ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਗੜਨ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ:
​1. ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਵਾਲੀ ਪੱਥਰੀ:
ਲਗਭਗ 80% ਪਿੱਤੇ ਦੀ ਪੱਥਰੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਣਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੜਾਅ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ:
​ੳ. ਪਿੱਤ ਵਿੱਚ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਰਬੀ (Supersaturation of Bile):
ਪਿੱਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿੱਤ ਲੂਣ (bile salts), ਫਾਸਫੋਲਿਪਿਡਸ ਅਤੇ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ (ਚਰਬੀ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਪਿੱਤ ਲੂਣ ਅਤੇ ਫਾਸਫੋਲਿਪਿਡਸ ਮਿਲ ਕੇ 'ਮਿਸੇਲਸ' (micelles) ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਮਤਲਬ ਇਹ ਚਰਬੀ ਜਾਂ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਨੂੰ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਗੋਲ ਕਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਲਪੇਟ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਡਰਨ ਵਾਲੇ (hydrophobic) ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਨੂੰ ਤਰਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੁਲਣਸ਼ੀਲ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਲਿਵਰ, ਪਿੱਤ ਲੂਣਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਛੱਡਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ (ਭਾਵ ਚਰਬੀ ਵੱਧ ਜਾਵੇ), ਤਾਂ ਪਿੱਤ 'ਅਤਿ-ਸੰਤ੍ਰਿਪਤ' ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਘੁਲ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਤਰਲ ਤੋਂ ਠੋਸ ਬਣਨ ਦੀ ਕਗਾਰ 'ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
​ਅ. ਕਣਨ (Nucleation):
ਅਤਿ-ਸੰਤ੍ਰਿਪਤ ਪਿੱਤ ਅਸਥਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦੇ ਅਣੂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜ ਕੇ ਠੋਸ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕਾਰਕ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ:
​ਮਿਊਸਿਨ (Mucin): ਪਿੱਤੇ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਬਲਗ਼ਮ ਵਰਗਾ ਪਦਾਰਥ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨ ਲਈ 'ਗੂੰਦ' ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
​ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਲੂਣ: ਇਹ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਸੂਖਮ 'ਬੀਜ' ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
​ੲ. ਪਿੱਤੇ ਦੀ ਘੱਟ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ (Stasis/Hypomotility) - ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ:
ਸਿਰਫ਼ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਬਣਨ ਨਾਲ ਪੱਥਰੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਪਿੱਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਰਹੇ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਪਿੱਤੇ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਸੁਸਤ ਹੋ ਜਾਣ (stasis), ਤਾਂ ਇਹ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜਨ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਪੱਥਰੀਆਂ (macroscopic stones) ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸਮਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਿੱਤੇ ਦੀਆਂ ਪੱਥਰੀਆਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮਿਲੋ ਡਾਕਟਰ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ BEMS MD Eh
ਇਕਬਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਨਥਾਣਾ
ਸੰਪਰਕ ਨੰਬਰ 098720 19723

​ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ: ਪਿੱਤੇ ਦੀ ਪੱਥਰੀ ਬਣਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਤਰਲ ਪਿੱਤ ਦਾ ਠੋਸ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਪਿੱਤ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਵਧਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਿੱਤਾ ਸੁਸਤ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਪੱਥਰੀਆਂ ਆਪਣਾ ਆਕਾਰ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪਿੱਤੇ ਦੀਆਂ ਪੱਥਰੀਆਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮਿਲੋ ਡਾਕਟਰ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ BEMS MD Eh
ਇਕਬਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਨਥਾਣਾ
ਸੰਪਰਕ ਨੰਬਰ 098720 19723

ਕਾਪਰ-ਟੀ (Copper T) ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਗਰਭ-ਨਿਰੋਧਕ ਯੰਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ, T-ਆਕਾਰ ਦਾ ਪਲਾਸਟਿਕ ਫਰੇਮ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਤਾਂਬੇ (copper) ਦੀ ਤਾਰ ਲਿਪਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਦੁਆਰਾ ਬੱਚੇਦਾਨੀ (ਗਰਭਾਸ਼ਯ) ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
​ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਈ "ਸੈੱਟ ਇਟ ਐਂਡ ਫੋਰਗੇਟ ਇਟ" (ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਭੁੱਲ ਜਾਓ) ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝੋ—ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ "ਗਲਤ ਅਲਾਰਮ" ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
​ਇਸ ਉਪਕਰਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੌਲੀਥੀਨ ਫਰੇਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ "T" ਆਕਾਰ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੀ ਗੁਫਾ (uterine cavity) ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਫਿੱਟ ਹੋਣ ਲਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਭੁਜਾਵਾਂ ਇਸਨੂੰ ਫੰਡਸ (ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।
​ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਤਾਂਬਾ (Cu^{2+}) ਹੈ, ਜੋ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ "ਸਰਗਰਮ" ਤੱਤ ਹੈ।
​🧬 ਸਰੀਰਕ-ਪ੍ਰਭਾਵ: ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ?
​ਕਾਪਰ-ਟੀ ਤੋਂ ਕਾਪਰ ਆਇਨ (Cu^{2+}) ਲਗਾਤਾਰ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੇ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਸਰਵਾਈਕਲ ਮਿਊਕਸ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਇਨ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ (spermatozoa) ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
​ਤਾਂਬਾ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਦੀ "ਪੂੰਛ" ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਤੈਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
​ਇਹ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ ਦੀ 'ਕੈਪੇਸੀਟੇਸ਼ਨ' (ਅੰਡੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ੇਚਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਦਾ ਅੰਤਮ ਪੜਾਅ) ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।
​ਇਹ ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਪਦਾਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਵਸਤੂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ, ਗੈਰ-ਛੂਤਕਾਰੀ ਸੋਜਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ (inflammatory response) ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
​ਸਰੀਰ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਰਕਤਾਣੂਆਂ (ਮੈਕਰੋਫੇਜ ਅਤੇ ਨਿਊਟ੍ਰੋਫਿਲ) ਨੂੰ ਭੇਜਦਾ ਹੈ।
​ਇਹ ਸੈੱਲ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਆਂ ਨੂੰ "ਖਾ" ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਾਪਰ ਆਇਨਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
​"ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ" (Side Effects)
​ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕਾਪਰ-ਟੀ ਕੁਝ ਸਰੀਰਕ ਗੜਬੜੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਾਮੂਲੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਡਾਕਟਰੀ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
​ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਰਦ ਨਾਲ ਮਾਹਵਾਰੀ ਆਉਣਾ: ਇਹ ਕਾਪਰ-ਟੀ ਹਟਵਾਉਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕਾਰਨ ਹੈ।
​ਕਾਰਨ: ਸਥਾਨਕ ਸੋਜਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਾਰਨ ਮਾਹਵਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰੀ ਖੂਨ ਵਗਣਾ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਮਰੋੜ (ਕੜਵੱਲ), ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲੇ 3-6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ।
​ਪੈਲਵਿਕ ਇਨਫਲੇਮੇਟਰੀ ਡਿਜ਼ੀਜ਼ (PID): PID ਦਾ ਜੋਖ਼ਮ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ (insertion process) ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਖੁਦ ਉਪਕਰਣ ਨਾਲ। ਜੇਕਰ ਲਗਾਉਣ ਵੇਲੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਅੰਦਰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ 20 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
​ਗਰਭਾਸ਼ਯ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਰਾਖ: 1,000 ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 1 ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਉਪਕਰਣ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਦੀਵਾਰ (myometrium) ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
​ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ: ਲਗਭਗ 2-10% ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਬੱਚੇਦਾਨੀ (ਜੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਧੱਕਣ ਲਈ ਬਣੀ ਇੱਕ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ ਹੈ) ਇਸ "ਬਾਹਰੀ ਮਹਿਮਾਨ" ਕਾਪਰ-ਟੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਮਾਹਵਾਰੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ।

ਡਾਕਟਰ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ BEMS MD Eh
ਸੰਪਰਕ ਨੰਬਰ 098720 19723

🌟 ਗਰਭ ਧਾਰਨ: ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਸਫ਼ਰ 🌟
​ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 7 ਦਿਨ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਚਮਤਕਾਰ ਹਨ। ਆਓ ਜਾਣੀਏ ਕਿ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਕੋਸ਼ਿਕਾ ਤੋਂ ਭਰੂਣ ਬਣਨ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕਿਵੇਂ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:

​1. ਪਹਿਲਾ ਮਿਲਾਪ (ਦਿਨ 0) 🧬

​ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਐਂਪੁਲਾ (Ampulla) ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਫੈਲੋਪੀਅਨ ਟਿਊਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੌੜਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂ (S***m) ਅੰਡੇ ਦੀ ਕੰਧ ਵਿੱਚ ਛੇਕ ਕਰਕੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜ਼ਾਈਗੋਟ (Zygote) ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 46 ਗੁਣਸੂਤਰ (Chromosomes) ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਅਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪੈੱਨ ਦੀ ਨੋਕ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

​2. ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਧਾ (ਦਿਨ 1-3: Cleavage) 📈

​ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਦੇ 24 ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
​30 ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਅਦ ਇਹ 2 ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਫਿਰ 4, 8 ਅਤੇ ਫਿਰ 16।
​ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ: ਅਕਾਰ ਅਜੇ ਵੀ ਪੈੱਨ ਦੀ ਨੋਕ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਨਵੀਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
​3 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਇਹ 16 ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਗੁੱਛਾ ਸ਼ਹਿਤੂਤ (Mulberry) ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ Morula ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

​3. ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ (ਦਿਨ 4-5: Blastocyst) 🏰

​ਹੁਣ ਇਹ Morula ਬੱਚੇਦਾਨੀ (Uterus) ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦਾ ਤਰਲ ਇਸਦੀ ਬਾਹਰੀ ਪਰਤ (Zona Pellucida) ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸਨੂੰ Blastocyst ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
​ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੁੱਛਾ: ਇਸ ਤੋਂ ਭਰੂਣ (Baby) ਬਣੇਗਾ।
​ਬਾਹਰੀ ਘੇਰਾ: ਇਸ ਤੋਂ ਪਲੇਸੈਂਟਾ (Placenta) ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਪਰਤਾਂ ਬਣਨਗੀਆਂ।

​4. ਹੈਚਿੰਗ (Hatching: ਦਿਨ 5) ✨

​ਭਰੂਣ ਅਜੇ ਵੀ ਅੰਡੇ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਸਖ਼ਤ ਕੰਧ (Zona Pellucida) ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਚਿਪਕਣ ਲਈ ਇਸਦਾ ਬਾਹਰ ਆਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਭਰੂਣ ਇਸ ਕੰਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਛੇਦ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ Hatching ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਰੂਣ ਦਾ ਅਕਾਰ ਵਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

​5.ਇੰਪਲਾਂਟੇਸ਼ਨ (Implantation: ਦਿਨ 6-7) 📍

​ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੜਾਅ ਹੈ। ਭਰੂਣ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਚਿਪਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹਰੀ ਗੋਲਾਕਾਰ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਦੋ ਪਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ:-
ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਰਤ ਅੱਗੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਬਣਾਏਗੀ।
ਇਸਦੀ ਬਾਹਰੀ ਪਰਤ ਖ਼ਾਸ ਐਂਜ਼ਾਈਮ (Enzymes) ਛੱਡਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੀ ਕੰਧ ਨੂੰ ਨਰਮ ਕਰਕੇ ਭਰੂਣ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਸੈੱਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
​ਹੁਣ ਭਰੂਣ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ 9 ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਹੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇਗਾ। 🤱❤️

ਐਕਿਊਟ ਰਿਊਮੈਟਿਕ ਫੀਵਰ (ਗਠੀਆ ਬੁਖਾਰ) ਇੱਕ ਗੈਰ-ਛੂਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਆਟੋਇਮਿਊਨ (autoimmune) ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਟ੍ਰੈਪਟੋਕੋਕਸ ਪਾਇਓਜੀਨਸ (Streptococcus Pyogenes) ਨਾਮਕ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਗਲੇ ਦੇ ਸੰਕਰਮਣ ਦੇ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
​ਇਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (immune system) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ "ਗਲਤ ਪਛਾਣ" ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ।
​ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਗਲੇ ਦੇ ਸੰਕਰਮਣ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਕਾ ਕੰਧ (cell wall) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ M-ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ (Immune cells) ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
​ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਇਸ M-ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹਮਲਾਵਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ B-ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ (ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ) ਅਤੇ T-ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
​M-ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਬਣਤਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਮਿਲਦੀ-ਜੁਲਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਅਤੇ T-ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਸਿਹਤਮੰਦ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੀਆਂ।
​ਹਿਰਦਾ (Heart): M-ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹਿਰਦੇ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਮਾਇਓਸਿਨ (myosin) ਅਤੇ ਲੈਮੀਨਿਨ ਵਰਗਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
​ਜੋੜ (Joints): ਇਹ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸਾਈਨੋਵੀਅਲ ਝਿੱਲੀ (synovial membrane) ਦੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
​ਦਿਮਾਗ਼ (Brain): ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਬਲੱਡ-ਬ੍ਰੇਨ ਬੈਰੀਅਰ (blood-brain barrier) ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਬੇਸਲ ਗੈਂਗਲੀਆ (basal ganglia) 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
​ਚਮੜੀ (Skin): ਇਹ ਚਮੜੀ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
​ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਇਹਨਾਂ ਟਿਸ਼ੂਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੋਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਲਹਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:
ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਖਮ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਨੁਕਸਾਨ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਵਾਲਵਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਈਟ੍ਰਲ ਵਾਲਵ (mitral valve) ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੋਜ਼ ਕਾਰਨ ਨਿਸ਼ਾਨ (scarring) ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਾਲਵ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
​ਲੱਛਣ:
​ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ (Major Criteria):
​ਕਾਰਡਿਟਿਸ (Carditis): ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਸੋਜ਼, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
​ਪੌਲੀਆਰਥਰਾਈਟਿਸ (Polyarthritis): ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਅਤੇ ਸੋਜ਼ ਜੋ ਇੱਕ ਜੋੜ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਜੋੜ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਗੋਡੇ ਤੋਂ ਗਿੱਟੇ ਤੱਕ)।
​ਛੋਟੇ ਲੱਛਣ (Minor Criteria):
​ਬੁਖਾਰ।
​ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ (ਬਿਨਾਂ ਸੋਜ਼ ਦੇ)।
​ESR ਜਾਂ CRP ਵਰਗੇ ਇਨਫਲੇਮੇਟਰੀ ਮਾਰਕਰਸ ਦਾ ਵਧਣਾ।
​ECG ਵਿੱਚ PR ਇੰਟਰਵਲ ਦਾ ਵਧਣਾ।

ਇਕਬਾਲ ਹਸਪਤਾਲ
ਡਾਕਟਰ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ BEMS MD Eh
Mob, 9872019723