Tâm Lý MiA

**LÀM THẾ NÀO ĐỂ CON HỨNG THÚ VÀ TỰ GIÁC HỌC TẬP?

Trong nhiều năm làm việc với trẻ em và phụ huynh, tôi nhận thấy rằng: trẻ không tự giác học tập không phải do “lười”, mà do môi trường học tập chưa tạo ra đủ động lực nội sinh. Muốn trẻ học một cách chủ động, chúng ta cần hiểu đúng cách bộ não trẻ phản ứng với nhiệm vụ học và áp dụng các nguyên tắc tâm lý học hiện đại.

Dưới đây là 5 trụ cột cốt lõi giúp trẻ hứng thú – duy trì động lực – tự giác học tập.

1. Khởi tạo ĐỘNG LỰC NỘI SINH: Trẻ học tốt nhất khi “muốn học”, không phải khi “bị buộc học”

Nghiên cứu của Deci & Ryan (Thuyết Tự Quyết) chỉ ra rằng:
Hứng thú xuất phát từ việc trẻ cảm thấy mình có quyền lựa chọn, có khả năng và được kết nối.

Ứng dụng thực tế:

Cho trẻ quyền lựa chọn nhỏ:
“Con muốn làm toán hay đọc sách trước?”
→ Bộ não lập tức cảm thấy có quyền, từ đó giảm chống đối.

Thiết kế bài học gắn với sở thích cá nhân:
Trẻ thích khủng long? Hãy dùng khủng long để dạy đếm, đọc, viết.

Không dùng mệnh lệnh kiểu:
“Ngồi vào bàn học ngay!”
mà chuyển sang:
“Con chọn 5 phút chuẩn bị hay bắt đầu ngay bây giờ?”

Động lực nội sinh là nhiên liệu mạnh nhất cho học tập bền vững.

2. Tạo CẢM GIÁC THÀNH CÔNG NHANH: Não trẻ chỉ duy trì hành vi khi cảm thấy “mình làm được”

Não trẻ rất nhạy với thất bại lặp lại.
Một nhiệm vụ quá khó sẽ kích hoạt hệ thống đe dọa → sinh né tránh.

Ứng dụng thực tế:

Chia nhỏ nhiệm vụ đến mức trẻ có thể hoàn thành trong 1–3 phút.
Ví dụ: thay vì “con làm 1 trang toán”, hãy chia thành 3 phần nhỏ.

Áp dụng nguyên tắc “1 bài khó – 2 bài dễ”.

Ghi nhận tiến bộ cụ thể, KHÔNG khen chung chung:
“Con cẩn thận hơn bài hôm qua rồi – mẹ rất tự hào.”

Khi trẻ cảm nhận được tiến bộ, hứng thú học tập tăng tự nhiên.

3. Duy trì NHỊP SINH HỌC HỌC TẬP: Trẻ không học tốt khi não đang mệt

Trẻ cần một khung giờ cố định, ngắn – đều – dễ thực hiện.

Ứng dụng thực tế:

Chọn một thời điểm não tỉnh táo nhất (thường 16h–18h).

Học theo chu kỳ 10–15 phút tập trung + 3 phút nghỉ.

Không ép học ngay sau khi trẻ vừa tham gia hoạt động tiêu hao năng lượng (chạy nhảy, xem màn hình…).
Học đúng thời điểm = hiệu quả gấp 3 lần.

4. Biến HỌC TẬP THÀNH TRẢI NGHIỆM CẢM XÚC TÍCH CỰC

Cảm xúc quyết định 70% khả năng ghi nhớ của trẻ.
Một bài học đi kèm áp lực, quát mắng, so sánh → não tự tạo phản ứng chống đối.

Ứng dụng thực tế:

Bắt đầu bằng 1–2 phút kết nối cảm xúc:
“Hôm nay của con thế nào? Có điều gì vui nhất?”

Dùng cách kể chuyện, trò chơi, vật thật, thẻ màu… để “đánh thức” não.

Tránh mọi câu:
“Bạn A giỏi hơn con”,
“Con học thế này thì sau này làm gì?”

Trẻ học tốt nhất trong trạng thái an toàn – gắn kết – vui vẻ.

5. Tạo MÔI TRƯỜNG GIÚP TRẺ TỰ CHỦ

Một môi trường học tập rõ ràng khiến trẻ không phải “đấu tranh” mỗi khi ngồi vào bàn.

Ứng dụng:

Bàn học đơn giản, ít kích thích.

Có hộp đồ dùng cố định để trẻ tự lấy – tự cất.

Lập bảng nhiệm vụ mỗi ngày (2–5 mục), trẻ tự đánh dấu sau khi hoàn thành.

Cuối tuần có thời gian tổng kết ngắn:
“Tuần này con hoàn thành 12/14 nhiệm vụ – tuyệt lắm!”

Khi trẻ được “quyền sở hữu” quá trình học, trẻ tự giác hơn rất nhiều.

Trẻ hứng thú và tự giác học tập không phải nhờ ép buộc hay phần thưởng lớn, mà nhờ:

1. Có quyền lựa chọn

2. Có cảm giác thành công

3. Được học vào thời điểm não sẵn sàng

4. Gắn cảm xúc tích cực với bài học

5. Được trao quyền tự chủ trong môi trường rõ ràng

Hãy nhớ: Mục tiêu không phải là tạo ra đứa trẻ học nhiều, mà là đứa trẻ thích học.
Khi trẻ thích học, việc học trở thành năng lực suốt đời.

3 dấu hiệu cho thấy con bạn đang căng thẳng ở trường
📌 Phụ huynh có bao giờ thấy con…

1. Không muốn đi học, than mệt mỗi sáng

2. Thường xuyên cáu gắt, nhạy cảm hơn bình thường

3. Kết quả học tập giảm sút, khó tập trung

👉 Đây có thể là những dấu hiệu con đang căng thẳng.
✅ Cha mẹ cần:

Trò chuyện nhẹ nhàng, không vội phán xét

Hỏi con: “Con có điều gì ở trường làm con buồn không?”

Liên hệ giáo viên để phối hợp hỗ trợ

💬 Bạn có từng thấy con có biểu hiện này? Bạn xử lý thế nào?

Bạn có thật sự hiểu tâm lý của con mình?

Nhiều phụ huynh chia sẻ với tôi rằng:

“Sao con tôi dễ cáu gắt vậy?”

“Con im lặng, không nói gì, liệu có chuyện gì đang giấu?”

“Tôi không biết cách nào để con tin tưởng và chia sẻ.”

👉 Thực tế, hành vi chỉ là phần nổi của tảng băng. Đằng sau mỗi lời nói, thái độ, sự chống đối hay im lặng của trẻ đều ẩn chứa một nhu cầu tâm lý.

Đây chính là lúc tâm lý học đường trở thành chiếc “chìa khóa” quan trọng giúp phụ huynh:

🧩 Hiểu rõ hơn về tâm lý lứa tuổi của con.

🔍 Giải mã những biểu hiện hành vi mà nhiều khi chúng ta nhầm lẫn.

💬 Biết cách trò chuyện và đồng hành cùng con một cách khoa học, thay vì chỉ la mắng hay ép buộc.

🌱 Xây dựng mối quan hệ cha mẹ – con cái bền vững và tích cực.

💡 Bạn có tò mò muốn biết: “Vì sao con mình hành xử như vậy?”
💡 Và: “Làm thế nào để con cảm thấy được thấu hiểu và yêu thương?”

✨ Câu trả lời nằm ở việc khám phá thế giới tâm lý của trẻ – nơi tâm lý học đường có thể đồng hành cùng bạn.

"Khi Tài Năng Không Có Gương Mặt Đẹp"
— Một góc khuất lặng thầm sau ánh hào quang gia đình —

Trong rất nhiều gia đình, có một hiện thực đau lòng đến chua chát: một người có thể xuất sắc về trí tuệ, sâu sắc trong tư duy, tử tế trong hành vi… nhưng lại trở nên vô hình trong chính tổ ấm của mình — chỉ bởi họ không đáp ứng được một tiêu chuẩn hình thức nào đó mà người thân vô thức tôn sùng.

Họ có thể là người con gái học giỏi, sống trách nhiệm, biết lo toan… nhưng lại bị so sánh với cô em họ "trắng trẻo, xinh xắn, nhìn vào là ưng". Họ có thể là chàng trai cặm cụi, sáng tạo, bền bỉ với ước mơ… nhưng chỉ nhận lại cái lắc đầu: “Tướng không sang, mặt không sáng, nhìn không thấy tương lai.”

Gia đình — nơi lẽ ra là chốn đầu tiên ghi nhận và nâng đỡ những phẩm chất bên trong — lại trở thành tòa án khắt khe nhất, chỉ xét xử bằng ánh nhìn, màu da, độ nét của gương mặt, vóc dáng và dáng đi đứng. Trong tòa án ấy, trí tuệ không được biện hộ, lòng trung thực không được hoan nghênh, nghị lực không được đánh giá cao. Những gì không nhìn thấy bằng mắt, dường như không có quyền tồn tại.

Sự phũ phàng này gây ra điều gì?
Nó khiến những người tài giỏi ấy dần nghi ngờ chính mình. Họ sống giữa hai thế giới: bên ngoài được đồng nghiệp, bạn bè trân trọng, nhưng về nhà lại là "đứa con kém sắc", "đứa không bằng con nhà người ta". Họ không biết phải đẹp tới mức nào mới được yêu thương. Và khi tình thương bị treo giá bằng nhan sắc — thứ họ không thể tự lựa chọn — họ bắt đầu học cách im lặng, rút lui và tổn thương.

Sự thiên lệch của cái nhìn trọng hình thức không chỉ là thiếu công bằng. Nó còn là dấu hiệu của một sự nghèo nàn cảm xúc và thiếu hiểu biết. Bởi nhan sắc có thể khiến người ta ngoái nhìn, nhưng nhân cách mới khiến người ta ở lại. Bởi một gương mặt ưa nhìn có thể thu hút vài giây, nhưng một trí tuệ sắc sảo, một tâm hồn đằm thắm có thể truyền cảm hứng cả đời.

Gia đình nào chỉ biết đánh giá bằng hình thức, cũng giống như kẻ đi lạc trong rừng đêm mà chỉ dõi theo ánh đèn lấp lánh, chứ không hề quan tâm ai là người đang cầm la bàn.

Nếu bạn là người đang sống trong một gia đình như thế — hãy nhớ: giá trị của bạn không được định nghĩa bởi những cái nhìn hời hợt. Hãy tiếp tục sống trọn vẹn với tài năng, tử tế với chính mình, và đừng để sự lạnh nhạt của ai đó khiến bạn ngừng tỏa sáng.

Vì đôi khi, người ta không nhìn ra viên kim cương — không phải vì nó không sáng, mà vì họ quá quen với những thứ lấp lánh giả tạo.

Muốn con thành công – hãy dạy con cách chiến thắng chính mình
Trong hành trình trưởng thành, kẻ thù lớn nhất của mỗi đứa trẻ không phải là người khác, mà chính là sự lười biếng, nản chí, ích kỷ hay bốc đồng trong chính bản thân mình. Một đứa trẻ biết tự kiềm chế, biết cố gắng vượt lên cảm xúc tiêu cực, biết nỗ lực dù mệt mỏi… chính là đứa trẻ đang rèn luyện sức mạnh nội tâm – nền tảng thật sự của thành công. Thành công không đến từ những điểm 10, mà đến từ việc trẻ biết đứng lên sau thất bại, biết vượt qua chính mình mỗi ngày. Cha mẹ đừng chỉ mong con giỏi – hãy dạy con bản lĩnh!

Lòng biết ơn – món quà đầu đời cha mẹ nên tặng cho con
Dạy trẻ nhỏ biết nói lời "cảm ơn" không chỉ là phép lịch sự, mà còn là cách gieo hạt giống yêu thương vào tâm hồn con trẻ. Trẻ có lòng biết ơn sẽ biết trân trọng những gì mình có, sống tích cực, biết yêu thương và sẻ chia. Trong thế giới vội vã này, một đứa trẻ biết ơn sẽ là ánh sáng ấm áp, lan tỏa những điều tử tế đến mọi người xung quanh. Hãy cùng chúng tôi đồng hành để nuôi dưỡng lòng biết ơn cho con – từ những điều nhỏ bé nhất mỗi ngày.

📌 𝐂𝐨̂𝐧𝐠 𝐯𝐢𝐞̣̂𝐜 𝐜𝐮̉𝐚 𝐦𝐨̣̂𝐭 𝐬𝐨̂́ 𝐧𝐡𝐚̀ 𝐜𝐡𝐮𝐲𝐞̂𝐧 𝐦𝐨̂𝐧 𝐭𝐫𝐨𝐧𝐠 𝐥𝐢̃𝐧𝐡 𝐯𝐮̛̣𝐜 𝐡𝐨̂̃ 𝐭𝐫𝐨̛̣, 𝐠𝐢𝐚́𝐨 𝐝𝐮̣𝐜 𝐯𝐚̀ 𝐜𝐚𝐧 𝐭𝐡𝐢𝐞̣̂𝐩 𝐭𝐚̂𝐦 𝐥𝐲́, 𝐬𝐮̛́𝐜 𝐤𝐡𝐨𝐞̉ 𝐭𝐚̂𝐦 𝐭𝐡𝐚̂̀𝐧 (𝐏𝐡𝐚̂̀𝐧 𝟏)

* Tại Việt Nam, nhu cầu hỗ trợ tâm lý, giáo dục, hỗ trợ sức khoẻ tâm thần (mental health) dành cho trẻ em, thanh thiếu niên và cả người trưởng thành ngày càng cao. Trong xã hội hiện nay, các loại hoạt động và dịch vụ hỗ trợ, giáo dục, can thiệp, trị liệu tâm lý, sức khoẻ tâm thần phát triển rất đa dạng. Nhiều cá nhân, gia đình, trường học và các học sinh, sinh viên có những băn khoăn về việc tìm nhà chuyên môn nào để được trợ giúp, giáo dục, can thiệp sức khoẻ tâm thần một cách chuyên sâu, chuyên nghiệp và phù hợp?
* Dưới đây CAPE chia sẻ công việc của một số nhà chuyên môn trong lĩnh vực trợ giúp, giáo dục và can thiệp tâm lý, sức khoẻ tâm thần 🍀

Nguồn Ban Tâm lý học- Giáo dục học ứng dụng (CAPE) thuộc Hội Khoa học Tâm lý- Giáo dục Việt Nam)

𝐊𝐡𝐢 𝐤𝐡𝐨𝐚 𝐡𝐨̣𝐜 𝐠𝐚̣̆𝐩 𝐠𝐨̛̃ 𝐭𝐚̂𝐦 𝐭𝐫𝐢́: 𝐍𝐡𝐮̛̃𝐧𝐠 𝐩𝐡𝐮̛𝐨̛𝐧𝐠 𝐩𝐡𝐚́𝐩 𝐭𝐡𝐚𝐦 𝐯𝐚̂́𝐧/𝐭𝐫𝐢̣ 𝐥𝐢𝐞̣̂𝐮 𝐭𝐚̂𝐦 𝐥𝐲́ 𝐝𝐮̛̣𝐚 𝐭𝐫𝐞̂𝐧 𝐛𝐚̆̀𝐧𝐠 𝐜𝐡𝐮̛́𝐧𝐠 🍀

* Trên hành trình tìm kiếm các cách thức để phục hồi và nâng cao sức khỏe tinh thần (hay còn gọi là sức khoẻ tâm thần), việc lựa chọn phương pháp tham vấn/trị liệu phù hợp là vô cùng quan trọng. Không phải mọi lời khuyên hay phương pháp đều mang lại hiệu quả như nhau. Tham vấn/trị liệu dựa trên bằng chứng khoa học là con đường dẫn đến sự thay đổi tích cực và bền vững nhất.
* Những phương pháp này có nền tảng dựa trên những nghiên cứu khoa học nghiêm ngặt, được kiểm chứng qua nhiều thử nghiệm lâm sàng. Các phương pháp này tập trung vào việc áp dụng những kỹ thuật đã được chứng minh hiệu quả, được điều chỉnh phù hợp với từng cá nhân, dựa trên ba yếu tố chính:
💟 Hướng tiếp cận tham vấn/trị liệu có tính khoa học: Những trường phái tham vấn/trị liệu tâm lý là cơ sở định hướng cách tiếp cận giải quyết vấn đề của mỗi nhà tham vấn/trị liệu. Các khung lý thuyết này có lịch sự phát triển hàng trăm năm và liên tục được thích ứng với đời sống hiện đại dựa trên những kết quả nghiên cứu được công nhận rộng rãi, đảm bảo hiệu quả và tính khả thi.
💟 Kỹ thuật trị liệu khoa học: Nhà tham vấn/trị liệu được đào tạo bài bản để xây dựng mối quan hệ tham vấn/trị liệu an toàn, khám phá vấn đề và lên kế hoạch giải quyết vấn đề. Việc đào tạo các kỹ thuật đã được kiểm chứng khoa học, kèm theo kinh nghiệm thực tiễn phong phú, là cơ sở để nhà tham vấn/trị liệu đồng hành trợ giúp thân chủ thay đổi một cách phù hợp và hiệu quả.
💟 Sự linh hoạt đối với từng thân chủ: Mỗi thân chủ đều có tính cách, vấn đề, sở thích và nhu cầu riêng biệt, … đòi hỏi nhà tham vấn/trị liệu phải cá nhân hóa trong quá trình trị liệu.

Nguồn Ban Tâm lý học- Giáo dục học ứng dụng (CAPE) thuộc Hội Khoa học Tâm lý- Giáo dục Việt Nam)

Bạn không cần phải là bản sao của bất kỳ ai để được công nhận hay yêu thương. Mỗi bước bạn đi, dù chậm rãi hay mạnh mẽ, đều mang dấu ấn riêng – của một người đang cố gắng từng ngày để sống tốt hơn, tử tế hơn, và kiên cường hơn. Không ai khác có thể thay thế bạn trên hành trình độc nhất ấy. Vẻ đẹp thực sự không nằm ở sự hoàn hảo, mà ở chính sự không hoàn hảo đầy chân thật và khác biệt của bạn. Hãy tự tin là chính mình, vì thế giới này cần một bạn thật sự, không phải một phiên bản sao chép nào cả.

"Không phải đứa trẻ nào cũng có khả năng nhận ra một tình bạn độc hại – cho đến khi bố mẹ dạy con cách lắng nghe cảm xúc của chính mình."

1. Giữ kết nối, đừng kiểm soát

Khi con kể chuyện bạn bè, đừng ngắt lời hay lên án.
Hãy lắng nghe, hỏi nhẹ nhàng:
- “Sau chuyện đó con thấy thế nào?”
- “Khi bạn nói thế, con cảm thấy gì trong người?”

Câu hỏi không chỉ giúp con nhìn lại – mà còn dạy con kết nối với cảm xúc của chính mình.

2. Giúp con đặt tên cho hành vi thao túng

Ví dụ:
- “Bạn hay nói kiểu ‘Nếu mày không làm theo thì mày không phải bạn tao’ – đó là một kiểu ép buộc cảm xúc đấy con.”
- “Khi con xin lỗi nhưng bạn vẫn im lặng cả tuần để con thấy có lỗi – đó là kiểu thao túng bằng sự im lặng.”
- “Nếu bạn rủ nhiều người chơi chung, nhưng cố tình không rủ con, rồi quay lại nói xấu con – đó gọi là hành vi bè phái để cô lập người khác.”

Khi được đặt tên, hành vi độc hại sẽ không còn “ẩn hình” trong tâm trí con nữa.

3. Hỏi con những câu khiến con quay lại với bản thân

- “Con có thấy là con đang phải cố gắng quá nhiều để làm vừa lòng bạn không?”
- “Con có thấy mối quan hệ này khiến con vui vẻ, hay thấy mệt?”
- “Nếu một người bạn khác bị đối xử như vậy, con nghĩ sao?”

Điều này giúp con tách mình khỏi vòng xoáy bị thao túng – và nhìn rõ tình huống.

4. Chia sẻ trải nghiệm của chính bạn (nếu có)

“Khi mẹ bằng tuổi con, mẹ cũng từng có một người bạn khiến mẹ luôn thấy mình sai. Mỗi lần mẹ không đồng ý với bạn, bạn ấy dỗi. Sau này mẹ mới hiểu… đó không phải là tình bạn thật sự.”

Chia sẻ chân thật là cách dạy mạnh mẽ nhất – vì con không cảm thấy bị giảng dạy, mà cảm thấy được đồng cảm.

5. Giúp con xây lại ranh giới mà không thấy tội lỗi

Nhiều đứa trẻ sợ mình “không tốt” nếu dừng chơi với bạn.
Hãy nói với con:
- “Tử tế không có nghĩa là cho phép người khác làm tổn thương con.”
- “Con có thể yêu quý một người – mà vẫn chọn không ở gần người đó.”

Học cách đặt ranh giới mà không thấy áy náy

Và cuối cùng: đừng chỉ dạy con tránh xa người xấu
Hãy dạy con yêu thương bản thân đủ nhiều để không ở lại nơi mình bị coi thường.

(Theo Trang Nguyen)